ඉන්දු – පාකිස්ථාන් අර්බුදය: ඊයේ අද සහ හෙට
- Editor
- April 26, 2025
- දේශපාලන, සිංහල Header
- Political
- 0 Comments
Global Conflict Tracker කළ සුවිශේෂ හෙළිදරව්ව
පරිවර්තනය – වරුණ විජයතුංග
පසුගිය 2025 අප්‍රේල් 22 වන දින, ඉන්දියානු පරිපාලනය යටතේ පවතින ජම්මු සහ කාශ්මීරයේ ජනප්‍රිය සංචාරක ගමනාන්තයක් වන පහල්ගම්හිදී (Pahalgam) තුවක්කුකරුවන් විසින් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 26 දෙනෙකු ඝාතනය කරන ලද අතර ප්‍රහාරයෙන් 17 දෙනකු තුවාල ලැබීය.
‘කාශ්මීර ප්‍රතිරෝධය’ ලෙස ද හැඳින්වෙන ප්‍රතිරෝධක පෙරමුණ (The Resistance Front – TRF) දශක දෙකකට පසු කලාපයේ සිදු වූ මාරාන්තික ප්‍රහාරයේ වගකීම භාර ගත්තේය. 2008 මුම්බායි ප්‍රහාරයට වගකිව යුතු පකිස්ථානය පදනම් කරගත් ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක් වන ලෂ්කර්-ඊ-තායිබා (Lashkar-e-Taiba) හි ශාඛාවක් ලෙස TRF ක්‍රියාත්මක වේ. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, ඉන්දියාව පකිස්ථානය සමඟ එහි ප්‍රධාන හරස් මාර්ගය වසා දමා, ජල බෙදා ගැනීමේ ගිවිසුමක් අත්හිටුවා, ඉස්ලාමාබාද් “දේශසීමා ත්‍රස්තවාදයට” පහසුකම් සපයන බවට චෝදනා කළේය.
2019 දී ඉන්දියාව කලාපයේ ස්වයං පාලන තත්ත්වය අවලංගු කර ජම්මු සහ කාශ්මීරය ඒකාබද්ධ කිරීමෙන් පසු ප්‍රචණ්ඩත්වය අඩු වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, ඓතිහාසික වශයෙන් මතභේදයට තුඩු දී ඇති සහ පකිස්ථානය විසින් හිමිකම් කියන භූමිය, ඉන්දීය සහ පකිස්ථාන හමුදා අතර වරින් වර ගැටුම් සහ සටන්කාමී කණ්ඩායම්වල වරින් වර ප්‍රහාර සමඟ ‘අළු යට ගිනි’ ස්ථානයක් ලෙස පවතී.
පසුබිම
නිදහස් ඉන්දියාවේ ප්‍රථම අග්‍රමාත්‍ය ජවහල්ලාල් නේරු රැළියක් අමතන අයුරු – 1947
පාකිස්ථානයේ නිර්මාතෘ මොහොමඩ් අලි ජින්නා ජාතිය අමතන අයුරු – 1947
ඉන්දියාව සහ පකිස්ථානය අතර ගැටුම ඇති වූයේ 1947 දී යටත් විජිත පාලකයින් වූ බ්‍රිතාන්‍ය විසින් ජනවාර්ගික පදනමින් ඉන්දියාව කොටස් දෙකකට බෙදීමෙන් පසුවය. මෙම බෙදීම මුස්ලිම් බහුතරයක් සහිත පකිස්ථානයක් සහ හින්දු බහුතරයක් සහිත ඉන්දියාවක් ස්ථාපිත කළ අතර ජම්මු සහ කාශ්මීරයට කුමන රටට ඇතුළු විය යුතුද යන්න තෝරා ගැනීමට අවස්ථාව ලබා දුන්නේය. කාශ්මීරය යටත් කර ගත් අධිරාජ්‍යයන් විසින් සියවස් ගණනාවක් පුරා කාශ්මීරය නොසලකා හරින ලද බැවින් එකල මහාරාජා (කාශ්මීරයේ රජ) මුලින් නිදහස අපේක්ෂා කළේය. කෙසේ වෙතත් අවසානයේ ඔහු 1947-48 ඉන්දු-පකිස්ථාන යුද්ධයට හේතු වූ පකිස්ථානු එඬේරුන්ගේ ආක්‍රමණයට එරෙහිව උදව් සඳහා ඉන්දියාවට එක්වීමට එකඟ විය. 1949 ‘කරච්චි ගිවිසුම /Karachi Agreement’ මගින් එක්සත් ජාතීන්ගේ සටන් විරාම උප කමිටුවක සාමාජිකයින් විසින් අධීක්ෂණය කරන ලද සටන් විරාම රේඛාවක් (cease-fire line – CFL) ස්ථාපිත කිරීමෙන් ජම්මු-කාශ්මීර කලාපයේ ප්‍රචණ්ඩත්වය තාවකාලිකව අවසන් විය.
නිදහස් බංග්ලාදේශය – ඉන්දිය සහ පාකිස්ථාන හමුදා නායකයින් අතර ගිවිසුම – 1971
දේශසීමා පාලනයන් අතර ඇති වූ ගැටුමක් 1965 දී පූර්ණ යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය වන තෙක් ආතතීන් නිවී ගියේය. 1971 දී ඉන්දියාව සහ පකිස්ථානය නැගෙනහිර පකිස්ථානය සම්බන්ධයෙන් තවත් කෙටි යුද්ධයක් සිදු කළ අතර, එම ප්‍රදේශයට නිදහස ලබා ගැනීමට ඉන්දියානු හමුදා උදව් කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වර්තමාන බංග්ලාදේශය ස්ථාපිත විය. 1972 ‘සිම්ලා ගිවිසුම /Simla Agreement’ සමඟ ඉන්දියාව සහ පකිස්ථානය ද්විපාර්ශ්වික සබඳතාවල නව යුගයක් ආරම්භ කිරීමට උත්සාහ කළ අතර එමඟින් කාශ්මීරය පරිපාලන කලාප දෙකකට බෙදූ තාවකාලික හමුදා පාලන රේඛාවක් වන ‘පාලන රේඛාව (Line of Control LOC) ස්ථාපිත කරන ලදී. කෙසේ වෙතත් 1974 දී, න්‍යෂ්ටික අවි හඳුන්වාදීමත් සමඟ ගැටුම නව මානයක් ලබා ගත් අතර ඕනෑම ගැටුමක අවදානම ඉහළ නැංවීය. එම වසරේදී ඉන්දියාව සිය පළමු න්‍යෂ්ටික අවිය අත්හදා බැලූ අතර දශක දෙකකට පසුව පකිස්ථානය එම සන්ධිස්ථානයට ළඟා වනු ඇති න්‍යෂ්ටික අවි තරඟයක් ඇති කළේය.
1989 දී පකිස්ථානය ඉන්දීය පාලනය යටතේ පවතින කාශ්මීරයේ වර්ධනය වෙමින් පැවති විරෝධතා ව්‍යාපාරයක් උපයෝගී කරගනිමින් ඉන්දීය පාලනය අඩපණ කළ අතර, එය ආතතීන් නැවත ඇති කළ අතර දශක ගණනාවක් තිස්සේ පැවති වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය ආරම්භ කළේය. 1999 දී පාලන රේඛාව වෙත නැවත කැපවීමක් තිබියදීත්, පකිස්ථාන සොල්දාදුවන් පාලන රේඛාව තරණය කළ අතර එය ‘කාර්ගිල් යුද්ධයට/ Kargil War’ හේතු විය. 2003 සිට දෙරට අතර බිඳෙනසුලු සටන් විරාමයක් පවත්වා ගෙන ගිය ද, ඔවුන් නිරන්තරයෙන් තරඟකාරී දේශ සීමාව හරහා වෙඩි හුවමාරු කර ගනී. සටන් විරාමය උල්ලංඝනය කළ බවට දෙපාර්ශ්වයම එකිනෙකාට චෝදනා කරන අතර ප්‍රහාරවලට ප්‍රතිචාර වශයෙන් වෙඩි තබන බව කියා සිටිති.
2008 නොවැම්බර් 26 වන දින, සටන්කාමීන් ඉන්දීය අගනුවර වන මුම්බායි වටලෑමෙන් පසු ඉන්දියාව සහ පාකිස්තානය නැවත වරක් සෘජු මිලිටරි ගැටුමකට යොමු වනු ඇතැයි යන බිය පැතිර ගියේය. දින තුනක් පුරා පැවැති සටන්වලින් ඇමරිකානුවන් හය දෙනෙකු ඇතුළුව පුද්ගලයින් 166 දෙනෙකු මිය ගියහ. ප්‍රහාරය සිදු කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඉන්දියාව සහ එක්සත් ජනපදය යන දෙකම පකිස්ථානය පදනම් කරගත් ලෂ්කර්-ඊ-තායිබා (Lashkar-e-Taiba – LeT) ට දොස් පැවරූ අතර, එය පකිස්ථානයේ ප්‍රධාන බුද්ධි ඒජන්සිය වන අන්තර් සේවා බුද්ධි (Inter-Services Intelligence – ISI) සමඟ සබඳතා ඇති බවට චෝදනා එල්ල වූ සටන්කාමී කණ්ඩායමකි. LeT සහ පකිස්ථාන රජයේ අංශ අතර සම්බන්ධතා ඇති බවට සාක්ෂි යෝජනා කළ ද, ඉන්දියාවේ ප්‍රතිචාරය ඒකාකාර විය. ආතතීන් උත්සන්න කිරීම වෙනුවට, ප්‍රහාරයේ වැරදිකරුවන් නීතිය හමුවට පමුණුවා ගැනීම සඳහා පකිස්ථාන රජය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමට ඉන්දීය රජය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මාර්ගයක් ගත් අතර එය දෙරට අතර සබඳතා වැඩිදියුණු කිරීමට මග පෑදීය.
2014 දී ඉන්දියාවේ එවකට අලුතින් තේරී පත් වූ අගමැති නරේන්ද්‍ර මෝදි පකිස්ථාන අගමැති නවාස් ෂරීෆ්ට ඔහුගේ පදවි ප්‍රාප්ති උත්සවයට සහභාගී වන ලෙස ආරාධනා කිරීමෙන් පසුව ඉන්දියාව පකිස්ථානය සමඟ අර්ථවත් සාම සාකච්ඡා කරගෙන යනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු විය. කෙටි ශුභවාදී කාලයකට පසු, 2014 අගෝස්තු මාසයේදී ඉන්දියාවේ පකිස්ථාන මහ කොමසාරිස් කාශ්මීර බෙදුම්වාදී නායකයින් හමුවීමෙන් පසු ඉන්දියාව පකිස්ථාන විදේශ අමාත්‍යවරයා සමඟ සාකච්ඡා අවලංගු කළ විට සබඳතා නැවතත් අවුල් විය. 2015 පුරාම සාකච්ඡා කිරීම් මාලාවක් දිගටම පැවතුනි, පැරිසියේ පැවති එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික විපර්යාස සමුළුවට සමගාමීව දෙසැම්බර් මාසයේදී සැලසුම් නොකළ රැස්වීමක් ද ඇතුළුව මෙම හමුවීම් කිහිපය සිදුවිය. මෙයින් දින කිහිපයකට පසු බැංකොක්හි ජාතික ආරක්ෂක උපදේශකයින් අතර රැස්වීමක් පැවැත්විණි , එහිදී කාශ්මීර ආරවුල සාකච්ඡා කරන ලදී. එම මාසයේම අගමැති මෝදි අගමැති ෂරීෆ් හමුවීමට ලාහෝර් වෙත අනපේක්ෂිත සංචාරයක් කළ අතර එය දශකයකට වැඩි කාලයක් තුළ ඉන්දීය නායකයෙකු පකිස්ථානයට කළ පළමු සංචාරය විය.
අර්ථවත් සාකච්ඡා සඳහා වූ ජවය 2016 සැප්තැම්බර් මාසයේදී අවසන් විය. සන්නද්ධ සටන්කාමීන් පාලන රේඛාව අසල පිහිටි ඌරි / Uri හි දුරස්ථ ඉන්දියානු හමුදා කඳවුරකට පහර දී, දශක ගණනාවකට පසු ඉන්දීය සන්නද්ධ හමුදාවන්ට එල්ල වූ මාරාන්තිකම ප්‍රහාරයේදී ඉන්දීය සොල්දාදුවන් 18 දෙනෙකු මරා දැමීය. ප්‍රහාරය පිටුපස ISI සමඟ සබඳතා ඇති බවට චෝදනා ලබන තවත් කණ්ඩායමක් වන ජයිෂ්-ඊ-මොහොමඩ් (aish-e-Mohammad – JeM) සිටින බවට ඉන්දීය නිලධාරීන් චෝදනා කළහ. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් පකිස්ථාන පරිපාලන කාශ්මීරය තුළ පිහිටි ත්‍රස්තවාදී කඳවුරුවලට “ශල්‍යකර්ම ප්‍රහාර / surgical strikes” සිදු කළ බව ඉන්දීය හමුදාව නිවේදනය කළ අතර, එවැනි මෙහෙයුමක් සිදු නොවූ බව පකිස්ථාන හමුදාව චෝදනා කළේය.
(surgical strikes / ශල්‍යකර්ම ප්‍රහාරයක් යනු අවට ව්‍යුහයන්, වාහන, ගොඩනැගිලි හෝ පොදු යටිතල පහසුකම් සහ උපයෝගිතා වලට කිසිදු හෝ අවම අනුබද්ධ හානියක් නොමැතිව නීත්‍යානුකූල හමුදා ඉලක්කයකට පමණක් හානි කිරීමට අදහස් කරන හමුදා ප්‍රහාරයකි).
මෙම කාල පරිච්ඡේදය 2016 අග භාගයේ ආරම්භ වී 2018 දක්වා පැවති දේශසීමා ගැටුම්වල තියුණු වැඩිවීමක් මගින් සනිටුහන් වූ අතර, පාලන රේඛාවේ දෙපස දුසිම් ගණනක් මරා දමා සිවිල් වැසියන් දහස් ගණනක් අවතැන් කරන ලදී . 2017 දී දේශසීමා හරහා සිදු වූ ප්‍රහාර 3000 වැඩි ප්‍රමාණයක් වාර්තා වූ අතර, 2018 මුල් භාගයේදී 1000කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් වාර්තා විය. 2017 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ශ්‍රීනගර් අසල ඉන්දියානු පැරාමිලිටරි කඳවුරකට සහ 2018 පෙබරවාරි මාසයේදී ජම්මු කලාපයේ ඉන්දියානු හමුදා කඳවුරකට එරෙහිව සටන්කාමීන් ප්‍රහාර දියත් කළ අතර, එමඟින් සොල්දාදුවන් පස් දෙනෙකු සහ සිවිල් වැසියෙකු මිය ගියේය. මෙම කාලය තුළ, ස්වාධීන කාශ්මීරයක් ඉල්ලා සිටි ප්‍රචණ්ඩකාරී විරෝධතා සහ ඉන්දීය විරෝධී විරෝධතා ද දිගටම පැවතුනි.
2017 දී ප්‍රහාර සහ ගැටුම් වලදී සිවිල් වැසියන්, ඉන්දීය ආරක්ෂක හමුදා සහ සටන්කාමීන් ඇතුළු 300කට අධික පිරිසක් මිය ගියහ. කාශ්මීර සටන්කාමීන් සහ පෙළපාලි යන දෙකම ඉලක්ක කරගත් මාස ගණනක ඉන්දියානු හමුදා මෙහෙයුම්වලින් පසුව, දශක දෙකකට ආසන්න කාලයකින් පළමු වරට රාමසාන් මාසය තුළ කාශ්මීරයේ සටන් විරාමයක් නිවේදනය කරන බව ඉන්දියාව 2018 මැයි මාසයේදී නිවේදනය කළේය. 2018 ජුනි මාසයේදී මෙහෙයුම් නැවත ආරම්භ කරන ලදී. පසුව මැයි මාසයේදී, ඉන්දියාව සහ පකිස්ථානය මතභේදාත්මක කාශ්මීර දේශසීමාවේ සටන් විරාමයකට නිල වශයෙන් එකඟ වූ අතර එමඟින් ඔවුන්ගේ 2003 ගිවිසුමේ නියමයන් යථා තත්ත්වයට පත් විය.
2019 පෙබරවාරි මාසයේදී, ඉන්දීය පරිපාලනය යටතේ පවතින කාශ්මීරයේ පුල්වාමාහිදී ඉන්දීය පැරාමිලිටරි හමුදා රථ පෙළකට එල්ල වූ ප්‍රහාරයකින් අවම වශයෙන් සොල්දාදුවන් 40ක් මිය ගියහ. පකිස්ථාන සටන්කාමී කණ්ඩායමක් වන JeM විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද මෙම ප්‍රහාරය දශක තුනකින් කාශ්මීරයේ සිදු වූ දරුණුතම ප්‍රහාරය විය. පකිස්ථාන භූමිය තුළ ත්‍රස්තවාදී පුහුණු කඳවුරු ඉලක්ක කරගත් ගුවන් ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමෙන් ඉන්දියාව ප්‍රතිප්‍රහාර එල්ල කළේය. මේවාට පිළිතුරු වශයෙන් ඉන්දීය පරිපාලනය යටතේ පවතින කාශ්මීරයට පකිස්ථාන ගුවන් ප්‍රහාර එල්ල විය. මෙම ගැටුම ගුවන් ගැටුමක් දක්වා වර්ධනය වූ අතර, එහිදී පකිස්ථානය ඉන්දීය හමුදා ගුවන් යානා දෙකක් වෙඩි තබා ඉන්දීය ගුවන් නියමුවෙකු අල්ලා ගත්තේය. දින දෙකකට පසු නියමුවා නිදහස් කරන ලදී.
ජම්මු සහ කාශ්මීරයේ නිදහස පතා සටන් පාඨ
- ජම්මු සහ කාශ්මීරයේ විශේෂ තත්ත්වය ඉවතට
2019 අගෝස්තු මාසයේදී එම කලාපයට දස දහස් ගණනක් අතිරේක භට පිරිස් සහ පැරාමිලිටරි හමුදා යෙදවීමෙන් පසුව ඉන්දීය රජය ඉන්දීය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 370 වන වගන්තිය අවලංගු කිරීමට පියවර ගත් අතර, ජම්මු සහ කාශ්මීරයේ විශේෂ තත්ත්වය ඉවත් කළේය. 370 වන වගන්තිය අවලංගු කිරීම මගින් කාශ්මීරයට තමන්ගේම දේපළ සහ ජනාවාස නීති තීරණය කිරීමේ හැකියාව ඉවත් කරන ලද අතර, කාශ්මීර වැසියන්ට ඉන්දියානු දේපළ සහ චාරිත්‍රානුකූල නීතියට අවනත වීමට බල කෙරුණු අතර ඔවුන්ගේ ස්වාධීනත්වය ඵලදායී ලෙස අඩු කරන ලදී. මෙම තීන්දුව කාශ්මීර වැසියන් කෝපයට පත් කළා පමණක් නොව, පකිස්ථානය විසින් “බරපතල අසාධාරණයක් ” ලෙස ද සලකනු ලැබීය. 370 වන වගන්තිය ඉවත් කිරීම හින්දු ජාතිකවාදයේ මූලධර්මයක් හරහා කාශ්මීරය ඉන්දියාවට ඒකාබද්ධ කිරීමට මෝදි රජය ගත් වඩාත් ආක්‍රමණශීලී ප්‍රවේශය පෙන්නුම් කළේය.
370 වන වගන්තිය අවලංගු කිරීමෙන් පසුව, ඉන්දියාව විසින් පාලනය කරනු ලබන කාශ්මීරය වසරකට වැඩි කාලයක් අගුළු දමා තිබූ අතර, අන්තර්ජාල සහ දුරකථන සේවා වරින් වර කපා හැර ඇති අතර දහස් ගණනක් පුද්ගලයින් රඳවා තබා ඇත. ඉන්දියාව වසා දැමීම ආරක්ෂාව සහ ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා තීරණාත්මක පියවරක් ලෙස ප්‍රකාශ කළ ද, කාශ්මීරය ඒ වෙනුවට වඩාත් භයානක වී ඇති අතර ආර්ථික ආයෝජන පහත වැටී ඇත. කාශ්මීර ප්‍රදේශවාසීන්ගේ කලකිරීමට හේතු වෙමින්, ඉන්දීය ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය 2023 දෙසැම්බර් මාසයේදී 370 වන වගන්තිය අවලංගු කිරීමේ නීත්‍යානුකූලභාවය තහවුරු කළ අතර, ඉන්දීය පරිපාලනය කරනු ලබන කාශ්මීරයේ විශේෂ තත්ත්වය ඉවත් කිරීම තහවුරු කළේය.
1965 දී ඉන්දියාව සහ පකිස්ථානය අතර පැවති යුද ටැංකි සටනේ ඡායාරූපයක් | ඡායාරූපය: විකිපීඩියා
- ප්‍රචණ්ඩත්වය උච්චතම අවස්ථාවට
1965 දී ඉන්දියාව සහ පකිස්ථානය අතර පැවති යුද ටැංකි සටනේ පින්තූරයක් | ඡායාරූපය: විකිපීඩියා
2020 දී LOC දිගේ ප්‍රචණ්ඩත්වය උච්චතම අවස්ථාවට ළඟා වූ අතර, දේශසීමා හරහා සිදු වූ වෙඩි තැබීම් 4000කට වඩා වාර්තා විය. සටන්කාමී ක්‍රියාකාරකම්වල සුළු අඩුවීමක් තිබියදීත්, සටන්කාමී බඳවා ගැනීම්වල වැඩිවීමක් ඉන්දියාව ද නිරීක්ෂණය කළේය. කෙසේ වෙතත් 2021 පෙබරවාරි මාසයේ සටන් විරාමයකින් පසුව එතැන් සිට ක්‍රියාත්මක වූ ආතතීන් ලිහිල් විය. කෙසේ වෙතත්,නවදිල්ලිය ඉන්දීය පරිපාලන කාශ්මීරය මත මධ්‍යගත පාලනය සඳහා දිගටම බලපෑම් කරයි.
මිශ්‍ර ප්‍රතිඵල සහිතව ඉන්දියා-පකිස්ථාන ආතතීන් සමනය කිරීමට එක්සත් ජනපදය උත්සාහයන් කිහිපයක්ම ගෙන ඇත. 1960 ගණන්වලදී, කාශ්මීර ආරවුල විසඳීම සඳහා එක්සත් ජනපදය සහ එක්සත් රාජධානිය සාකච්ඡා වට හයක් පැවැත්වූ නමුත් එයින් කිසිදු ප්‍රතිඵලයක් නොලැබුණි. අනෙක් අතට, 1999 කාර්ගිල් යුද්ධයේදී ක්ලින්ටන් පරිපාලනයේ මැදිහත්වීම බොහෝ දුරට න්‍යෂ්ටික යුද්ධයක් වළක්වා ගැනීමට සහ එක්සත් ජනපදය සහ ඉන්දියාව අතර සීතල යුද්ධයෙන් පසු සබඳතා සඳහා අඩිතාලම දැමීමට හේතු විය. ඉන්දියාව සහ පාකිස්තානය සමඟ එක්සත් ජනපදයේ සමාන්තර සබඳතා ආරවුලේ අවංක තැරැව්කරුවෙකු ලෙස එහි විශ්වසනීයත්වය සීමා කර ඇත.
9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසු ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි සහ කලාපීය ස්ථාවරත්වය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ අන්‍යෝන්‍ය අවශ්‍යතා මත එක්සත් ජනපද-පකිස්ථාන සම්බන්ධතාවය මූලික වශයෙන් පදනම් විය. කෙසේ වෙතත්, 2021 දී ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන් එක්සත් ජනපදය ඉවත් වීම, පාකිස්තානයේ දේශීය නොසන්සුන්තාව සහ චීනය සමඟ සබඳතා වැඩි වීම නිසා සම්බන්ධතාවය අවුල් වී ඇත. අනෙක් අතට එක්සත් ජනපද-ඉන්දියා සබඳතා මෑත වසරවලදී ශක්තිමත් වී ඇත. 2005 දී “උපායමාර්ගික හවුල්කාරිත්වයක්” පෙන්නුම් කරන එක්සත් ජනපදය සහ ඉන්දියාව ඔවුන්ගේ ආරක්ෂක සහයෝගීතාව ගැඹුරු කර ඇත, විශේෂයෙන් ට්‍රම්ප් පරිපාලනය යටතේ මෙය පුළුල් වෙමින් තිබේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය හරහා, විශේෂයෙන් ඉන්දියා-පකිස්තාන ආතතීන් විසඳීමට ගත් අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර උත්සාහයන් ද අසාර්ථක වී ඇත.
- චීන බලපෑම උග්‍ර වීම
මේ අතර චීනය අස්ථාවර කලාපයට වැඩි වැඩියෙන් ඇතුළු වී ඇති අතර, අක්සායි චින් සහ අරුණචාල් ප්‍රදේශ් දේශසීමා කලාපවල ඉන්දියාව සමඟ තමන්ගේම දේශසීමා ආරවුල උත්සන්න කර ඇත. 2020 දී, ලඩාක්හි භූමි ප්‍රදේශයක් සම්බන්ධයෙන් ගැල්වාන් නිම්නයේ ගැටුම් ඇති වූ අතර, 2022 දී අරුණාචාල් ප්‍රදේශ්හි රටවල සැබෑ පාලන රේඛාව (Line of Actual Control – LAC) අසල තවත් ගැටුමක් ඇති විය. 2023 අප්‍රේල් මාසයේදී, චීනය විසින් අරුණාචාල් ප්‍රදේශ්හි ස්ථාන 30ක් නැවත නම් කිරීමට එරෙහිව ඉන්දියාව කුපිත වූ අතර, එම කලාපය ඉන්දියාවේ “ඒකාබද්ධ” කොටසක් ලෙස හැඳින්වීය. එහි බෙදාගත් මතභේදාත්මක දේශසීමා හැරුණු විට, චීනය පකිස්ථානය සමඟ සහයෝගීතාවයෙන් ඉන්දියාවට සැලකිය යුතු තර්ජනයක් එල්ල කරයි. මෑත වසරවලදි චීනය පකිස්ථානය සමඟ මිලිටරි, දේශපාලනික සහ ආර්ථික සහයෝගීතාව වැඩි කර ඇත. එනම් චීන-පකිස්ථාන ආර්ථික කොරිඩෝවේ (China-Pakistan Economic Corridor – CPEC) පකිස්ථානය සමඟ චීනය ඒකාබද්ධ ආයෝජනය හරහා මෙම බලපෑම තීව්‍රර කර ඇත. CPEC යටතේ යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති අතරට මතභේදාත්මක කාශ්මීර භූමිය දිගේ ජල විදුලි බලාගාර සහ ෆයිබර් ඔප්ටික් කේබල් ඇතුළත් වේ. චීනය සහ පකිස්ථානය සමඟ ගැටුමක් ඇතිවීමේ හැකියාව පිළිබඳව ඉන්දියාව දැන් බිය වන බැවින්, කලාපයේ සටන් සහ බිය ගැන්වීමේ උපක්‍රම මතභේදාත්මක දේශසීමා ඔස්සේ වැඩි හමුදාකරණයක් ඇති කර තිබේ.
- මෑත කාලීන වර්ධනයන්
2022 සහ 2023 දී ඉන්දීය මධ්‍යම රජය කලාපයේ ස්වාධීන මාධ්‍ය මර්දනය කළේය, කාශ්මීරයේ හින්දු බහුතරයක් වෙසෙන ප්‍රදේශවලට වරප්‍රසාද ලබා දීම සඳහා මැතිවරණ සිතියම නැවත සකස් කළ අතර ශ්‍රීනගර්හි G20 සංචාරක රැස්වීමක් පැවැත්වීය. හින්දු භක්තිකයන්ට එරෙහිව ඉලක්ක කරගත් ඝාතන නිතර නිතර සිදුවී ඇති අතර, සමහරු රජයේ ප්‍රතිපත්තිවලට එරෙහිව යාමට සහ විරෝධය දැක්වීමට පෙළඹී ඇත. ප්‍රචණ්ඩත්වය ඉහළ යාමට ප්‍රතිචාර වශයෙන් මෝදි රජය කාශ්මීරයේ වත්මන් දේශපාලන අර්බුදය උග්‍ර කිරීමට තර්ජනය කරන වඩ වඩාත් මිලිටරිකරණය වූ ප්‍රතිචාරයක් ගෙන තිබේ.
2023 මැයි මාසයේ ඉන්දියාවේ පැවති ෂැංහයි සහයෝගිතා සංවිධානයේ සමුළුවේදී, ඉන්දියාවේ සහ පාකිස්තානයේ විදේශ අමාත්‍යවරු කාශ්මීරය සම්බන්ධයෙන් උණුසුම් අදහස් පළ කළ අතර, සබඳතා වැඩිදියුණු කර ගැනීමට අවස්ථාවක් අහිමි කර ගත්හ. තව ද 2023 දී ඉම්රාන් ඛාන්ට එරෙහිව පකිස්ථාන හමුදාවේ ක්‍රියාමාර්ග, පකිස්ථාන දේශපාලන කැලඹීම් ඉන්දීය දැඩි මතධාරීන්ගේ තර්කවලට ඉන්ධන සපයන අතර සාමයට බාධාවක් වනු ඇතැයි යන කනස්සල්ල මතු කර තිබේ. ඇත්ත වශයෙන්ම, සමුළුවෙන් මාසයකට පසු, එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ජෝ බයිඩන් සහ මෝදි ධවල මන්දිරයේදී ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශයක් කරමින් පාකිස්තානයට තම භූමි ප්‍රදේශවල ක්‍රියාත්මක වන අන්තවාදී කණ්ඩායම්වලට එරෙහිව “වහාම පියවර ගන්නා” ලෙසත් 2008 මුම්බායි ප්‍රහාරයේ අපරාධකරුවන් නීතිය හමුවට පමුණුවන ලෙසත් ඉල්ලා සිටීමෙන් පසු ආතතීන් යළි උත්සන්න විය.
“පාකිස්තානයට එරෙහිව ඉන්දියාවේ පදනම් විරහිත සහ දේශපාලනිකව අභිප්‍රේරිත කතාව” දිරිමත් කිරීම වෙනුවෙන් එක්සත් ජනපදයට තරවටු කිරීමට සහ එක්සත් ජනපද-පකිස්තාන ත්‍රස්ත විරෝධී සහයෝගීතාවයේ අඛණ්ඩ වැදගත්කම නැවත අවධාරණය කිරීමටත්, එක්සත් ජනපද නියෝජ්‍ය දූත මණ්ඩල ප්‍රධානියා කැඳවීමෙන් පාකිස්තාන විදේශ අමාත්‍යාංශය ප්‍රතිචාර දැක්වීය. ත්‍රස්තවාදයට අරමුදල් සැපයීමේ චෝදනා මත දැනට පාකිස්තානයේ සිරගත කර සිටින 2008 මුම්බායි ප්‍රහාරයේ සැකකරුවෙකු වන හෆීස් සයීඩ් පිටුවහල් කරන ලෙස ඉන්දියාව දෙසැම්බර් මාසයේදී විධිමත් ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. දෙරට අතර ද්විපාර්ශ්වික උදර්පන ගිවිසුමක් (bilateral extradition treaty) නොමැති බව පවසමින් පාකිස්තානය ඉන්දියාවේ ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.
මේ අතර ඉන්දියා-පකිස්තාන දේශසීමාවේ ප්‍රචණ්ඩත්වය දිගටම පවතී. 2023 ජුනි මස අගදී, පාලන රේඛාව දිගේ සිවිල් වැසියන් දෙදෙනෙකු ඝාතනය කළ බවට පකිස්තාන හමුදාව ඉන්දීය හමුදාවන්ට චෝදනා කළ අතර, 2021 දී සටන් විරාමයකට දෙපාර්ශ්වයම එකඟ වීමෙන් පසු එවැනි පළමු සිදුවීම එයයි. පකිස්තාන පරිපාලන කාශ්මීරයේ පොලිසියට අනුව, මාසයකටත් අඩු කාලයකට පසු දෙවන සමාන සිදුවීමක් සිදු විය. ඉන්දීය සහ පකිස්තාන සොල්දාදුවන් නොවැම්බර් මාසයේදී මතභේදාත්මක දේශසීමාව හරහා තුවක්කු සහ මෝටාර් ප්‍රහාර හුවමාරු කර ගැනීම හේතුවෙන් ඉන්දීය දේශසීමා ආරක්ෂකයෙකු මිය ගියේය. ඉන්දියාව තම භූමිය තුළ නීති විරෝධී ඝාතන සිදු කළ බවට පකිස්තානය ද චෝදනා කර ඇති අතර, එම ප්‍රකාශය ඉන්දීය විදේශ අමාත්‍යවරයා “ද්වේෂ සහගත ඉන්දීය විරෝධී ප්‍රචාරයක්” ලෙස නම් කළේය . පාකිස්තාන ජාතිකයන් දෙදෙනෙකු ඝාතනය කිරීමෙන් පසුව මෙම චෝදනා එල්ල විය. LET සමඟ සබඳතා පැවැත්වූ බවට චෝදනා කරමින් සැප්තැම්බර් මාසයේදී පකිස්තාන පරිපාලන කාශ්මීරයේ පල්ලියක් ඉදිරිපිටදී වෙඩි තබා ඝාතනය කරන ලද මුහම්මද් රියාස් සහ 2016 ජනවාරි මාසයේදී පාකිස්ථානයේ පන්ජාබ් ප්‍රදේශයේදී මරා දමන ලද 2016 ජනවාරි මාසයේදී ඉන්දීය ගුවන් කඳවුරකට එල්ල වූ පතන්කොට් ප්‍රහාරයට සම්බන්ධ JM සාමාජිකයෙකු සහ තීරණාත්මක චරිතයක් වන ෂාහිඩ් ලතීෆ් ද වූහ. එම කාලයේදීම, පාකිස්තානයේ බලුකිස්තාන් පළාතේ බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් සිවිල් වැසියන් 59 දෙනෙකුට වැඩි පිරිසක් මිය ගිය අතර, එය ඉන්දීය බුද්ධි ඒජන්සිය විසින් මෙහෙයවන ලද බව පකිස්ථානය කියා සිටියේය.
මූලාශ්‍රය – Global Conflict Tracker වෙබ් අඩවියේ 2025 අප්‍රේල් මස 22 වැනිදා පළ වූ වාර්තාවක සම්පූර්ණ සිංහල පරිවර්තනයකි.
